كوردەكان، ترەمپ و لاوازبوونی دەسەڵاتی ئەمریكا

كوردەكان، ترەمپ و لاوازبوونی دەسەڵاتی ئەمریكا


كوردەكان، ترەمپ و لاوازبوونی دەسەڵاتی ئەمریكا
03/11/2017
192 جار بینراوە‌‌

بێرنارد هێنری لێڤی

 

باسی هەموو لایەنەكانی ئەو رووداوە ناڕەوایەی كۆتایی كرا، لەبەرچاوماندا مێژووی خەریكی نووسینەوەیەتی، ئەویش تەنیایی سەدان ساڵەی كوردەكان.
هەروەها هەموو شتێك دەربارەی ئەو پشتگوێخستنە ترسنۆكانەی كوردەكان لەلایەن ئەمریكاوە گوترا، تاوەكو ئاگربەستی ٢٩ی ئۆكتۆبەر لەگەڵ باندە نوێیە چوارلایەنییەكەی دژ بە كوردەكان. 
ئێران، پاسدارەكانی دەتوانین بڵێین گڵۆپی سەوزیان بۆ هەڵكراوە لە جەلەولاوە تاوەكو شنگال، خەریكن دەست بەسەر هەموو ئەو ناوچەیەدا دەگرن و هەوڵ دەدەن دەسەڵاتەكەیان لە دەریای سپی ناوەڕاستەوە درێژ بكەنەوە هەتاكو كەنداوی عومان. ئەمە بۆ یەكەمجارە لە مێژوودا دەبێتە دەمانچەیەكی هەڵكێشراو و دەخرێتە سەر سەری رۆژئاواییەكان و هاوپەیمانانیان. 
توركیا، وەكو پشیلەكەی تیۆرییەكەی شرۆدینگەرە، بەبێ ئەوەی بوونی هەبووبێ مردووە. لە یەك كاتدا لە پەیمانی باكووری ئەتڵەسی(ناتۆ) و لە دەرەوەی ئەو هاوپەیمانییەشدا بە ئارەزووی خۆی بەوپەڕی ئازادییەوە تۆڵەی مێژوویی خۆی لە گەلی پێشمەرگەكان دەكاتەوە. 
سوریا، دیكتاتۆرە بووكەڵەئاسا خوێنڕێژەكەی، بەتەواوی سەروەری لەدەستداوە، بۆ ئەو تەنیا دەتوانم دەستەواژەیەكی شاعیرێكی فەڕەنسی بەكاربهێنم «وڵاتێكە وا قەسابەكان كەوڵی دەكەن».
لە كۆتاییشدا، عێراق، ئەو وڵاتە خەیاڵییەی كە هەرگیز وەكو وڵاتێكی ڕاستەقینە بوونی نەبووە، تەنیا لەناو بازنەی دیپلۆماسییەتی بەریتانیدا نەبێت كە سەدەیەكە ئەو وڵاتەی بە هات و هاوار پێكەوەناوە. هەروەك كاتۆن لانسیان، سیناتۆری رۆمانی لە ساڵی ١٥٢ی زاینی لەكاتی شەڕی رۆمەكان و قرتاجە، كاتێ رۆمەكان زانییان كە قرتاجە دەبێتە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی ئیمپراتۆریەتەكەیان گوتی «Delenda est Carthago » واتە پێویستە قرتاجە وێران بكەین، ئێستاش عیراقییەكان هەمان بۆچوونیان هەیە و دەڵێن «Delenda est Arbela» واتە هەولێر دەبێ وێران بكرێت. دەیانەوێ لەژێر پۆستاڵی میلیشیا چەكدارەكانیاندا ئەو گەلە ئازاد و دیموكراتیخواز و ئاشتیخوازە بپڵیشێننەوە. 
لەبەرامبەردا، ئەوەی كەمتر سەرنجی لێ دراوە و هێشتا بەتەواوی باسی لێوە نەكراوە ئەو نهێنییە ترسێنەرەیە كە لە كێشەی نێوان هەولێر و بەغدا لە هەڵوێستی ئەمریكادا هەبوو.
ئەوەی لەماوەی چوار هەفتەی رابردوودا هێندە بەشیوەیەكی گاڵتەجاڕانەوە ڕوویدا، كەمێك ستراتیژیەتێكی ترسنۆكانە بوو، تووشی حەپەسانی كردین، ئەو شانۆی رێككەوتنە بوو، بە دیدی ئەمریكییەكان وەها دادەنرا زۆر نایاب بێت! دۆناڵد ترمپ، ئەو یاریكەرەی كە وا دادەنرێ هەمووجار براوەبێت. ئەو « پیاوە بەهێزە» بەوە ناسراوە بە هەموو شێوەیەك هەوڵ دەدات لە ئۆبامای « لاواز و رۆشنبیر » جیاواز بێت. ئەوەی جێگەی سەرسوڕمان بوو، ئەو دژوازییە بوو لە سەرۆكی گەورەترین وڵاتی دیموكراسی و پێشەنگی جیهان، بەرەبەیانی هەمان ئەو رۆژەی كە رێككەوتنی ئێران و ئەمریكای بە « خراپترین رێككەوتنی مێژووی ئەمریكا » ناوبرد، بۆ شەوەكەی لە شەقامەكانی شاری كەركوكدا پێشوازییان لە ژەنەڕاڵی ئێرانی قاسم سلێمانی كرد! ئەمە پەڕینەوەیەكی زۆر بێشەرمانە بوو لە ستراتیژییەتی ئۆباما كە « بەڕێوەبەردن لەپشت پەردە » بوو بۆ تراژیدیایەك كە كەس تێی ناگات ئەویش « جێهێشتن لەبەرامبەر هیچ »دایە و ڕاخستنی فەرشی سوورە بۆ دوژمن.
لە یادەوەری خۆمدا، لە هەموو ژیانمدا گەمژەیی هێندە گەورەی سیاسی و بێ مۆڕاڵیم بیر نایەت كە بینیبێتم. 
هیچ نموونەیەكی دیكەی وەهام نەبینیوە كە زلهێزێك، بەبێ هیچ هۆكارێكی ڕوون، دڵسۆزترین و كۆنترین هاوپەیمانی خۆی لە دەشتێكی چۆڵدا بە تاقی تەنیا جێبهێڵێت. 
لە ژیانمدا دیمەنی لەوە خەمبارترم نەبینیوە، ئەو پێشمەرگە كوردانە، ئەو موسڵمانە كراوە و ڕۆشنگەرانە كە بەربەستی بەردەم داعشن، ئێستا دەدرێنە دەست ئەو سەربازانەی بە چەكی ئەمریكی و ئەو تانكە ئەبرامزانە ڕووبەڕوویان دەبنەوە كە ئەمریكییەكان خۆیان پێیان داون. 
ئەمە ئەنجامەكەیە. 
ئەمە بۆ دۆستێكی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەبێتە هۆی بێهیوایی.
وڵاتەكەی كەنەدی و ڕێگان چیتر لەو ناوچەیە هاوپەیمانێكی وایان نەماوە كە كەس نەتوانێ دەستی بۆ بەرێت. وشەكانیان بەهای جارانی لەدەستداوە، لەناكاو تۆنی وشەكان گۆڕانیان بەسەرداهاتووە و ئەو بەها گەورەی پێشتر هەیانبوو لەدەستیان داوە.
دەربارەی سەرۆكانی باندە چوار لایەنییەكە، ئەو تاقمە دڵڕەق و سەرخۆشە لە سزا بەدەرە، لەخۆبایی بوون و ئەو ڕق و رۆحی تۆڵەسەندنەوەی لەمێژە بەرامبەر ئەمریكا هەیانە دەیڕێژن، لەكاتێكدا لە ڕابردوودا هەمیشە لە ئەمریكا ترساون. ئەمە وەكو ئەوەیە كە ئەمریكا خانووێك بێت و لەكارت دروست كرابێت، ئیستا ئەو كارتانە هەرەس بهێنن و رێگەكە لەبەردەم سەركێشییەكانی باندە چوارییەكە تەخت بووبێت. 
لە جیۆپۆلەتیكدا ئەمە وەكو هەرەسهێنانی بازاڕی بۆرسەیە. 
ساتەوەختێكی زۆر سەیر بوو كاتێك دنیا بە سەرسامییەوە ئەوەی بۆ دەركەوت كە بەهای دڵنیایی سەرۆكی ئەمریكا و ئیدارەكەی لە سفر نزیك دەبێتەوە. 
پاشا، بە شێوەیەك لەشێوەكان ڕووت بوو ئەوكاتەی كە ئەو كاغەزەی پارەی لەسەر چاپ دەكرا لە خودی پارەكە بەنرختر بوو، ئەمریكاش لە هەرێمێكی گەورە و زەبەلاحەوە وەها تێكشكاوە لە ڕووی دیپلۆماسییەوە بۆتە چەند پارچەیەكی لێك جودا و لاواز. 
لەم ڕۆژانەدا لە واشنتن گفتوگۆی زۆر كرا دەربارەی « تەڵەی توسیدید » ئەویش بەهۆی دەرچوونی كتێبەكەی پرۆفیسۆری هارڤارد، گراهام ئەلیسن بە ناونیشانی « چوون بەرەو شەڕ، ئایا ئەمریكا و چین دەتوانن لە تەڵەی توسیدید ڕابكەن؟ ». لەم كاتە هەستیارەدا ئەم پرسە زۆر باس دەكرێت، چونكە ئەمە بێگومان هەڵگری شەڕێكە لەو شوێنەدا كە هەژموونی زلهێزە كۆنەكان كەم دەبێتەوە و لەوە تێدەگەن بەهۆی هەڵەكانیان و لاوازبوونیان پێویستە ڕێگەكە بۆ هێزی نوێ چۆڵ بكەن. 
بەڵێ، ئەو دەستبەردانە لە كوردستان كە پێویستە بگۆڕێت و چیتر وانەبێت، ئەسینا و سپارت رۆڵ و دروشمەكانیان دەگۆڕنەوە، بەڵام نەدەبوو ئەو هەڵەیە لەلایەن ئەمریكاوە لەو ناوچەیەدا بكرایە كە بووە هۆی بەخشینی باڵ بە ڕكابەرەكانی ئەمریكا. 
پێویستە ستراتیژدانەری دانای ئەسینا « پێریكلێس-٤٩٥-٤٩٢پ.ز. »مان بیر بێت كە مردنی و لەبیركردنی پەیامەكەی بووە هۆی وێرانبوون و لەناوچوونی دەوڵەتەشاری دیموكراتی ئەسینا. 
لە پەیامەكەیدا پێریكلێس هاووڵاتییانی ئاگاداردەكاتەوە لەوەی كە نابێ « ترس » باڵ بكێشێ بەسەریاندا. پێیشی گوتن: « شكۆ » بەرپرسیارێتییە و نابێ بەهیچ شێوەیەك فەرامۆشی بكەن. هەروەها هۆشداری پێدان كە ئەگەربێت و گوێ لەو ئاگاداركردنەوەی نەگرن، بە بێدەنگی بەرەو « كۆیلەبوون» دەڕۆن.
سەرۆك تڕەمپ بە ڕووبەڕوو كردنەوەی كوردەكان و جێهێشتنیان لە بەرامبەر عێراقییەكاندا، بەهەڵە تیۆری توسیدیدی بەكارهێنا لەسەر حیسابی ئەمریكا. 
ئەسینای سەردەمی ئێمە، كە شكۆمەندترین و دیموكراسیترینی نەتەوەكانن، مەترسی كەوتنیان هەیە. خەریكە سەریان پێ شۆڕ دەكرێت و بەبێدەنگی دەكرێن بە « كۆیلە » هەروەها ئەو كاریكەرییەی لە ناوچەكەدا هەیانبوو دەكەوێتە بەر هەڕەشەكانی سپارتەكان كە لە ئەنكەرەوە دەست پێ دەكات تاوەكو مۆسكۆ و پەكین، ئەوان لە خۆشییاندا دەمیان ئاوی تێزاوە!
ئەمجارە ئەوە كوردەكانن كە تاڵاوی ئەو « پیلانە دژە ئەمریكییە » بە گەروویاندا دەچێتە خوارێ، بە پێچەوانەی ئەوەیە كە « فیلیپ رۆپ » بۆی دەچێت، ئەمجارە بە ئاشكرا روودەدات بەبێ ئەوەی كە دوژمنەكە ڕووی خۆی هەڵماڵێ و خۆی ئاشكرا بكات. بەڵام ئەگەر بێتو ئەمڕۆ ئەم هەڵەیە ڕاست نەكرێتەوە و پشتی كوردەكان نەگیرێتەوە، ئەوا سبەینێ گەلی دیكە و لە شوێنی دیكەی جیهان، شاری ئازادی دیكە لە ناوچەی دیكە باجی ئەو هەڵانە دەدەن.
بەڕێزان پوتین، زی، ئەردۆگان، خامەنائی و هاوژینەكانیان، وەرنە سەر مێزی خوانی ئێوارە، رەنگە بەم زووانە جەژنە گەورەكە لەسەر لاشەی مرداری ئەمریكا دەستپێبكات.

Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2016 Xelk. all rights reserved