پەكەكە دوای 26 ساڵ نهێییەكانی شەڕی 1992ی یەكێتی و پارتی و توركیا دژی گەریلاكان لە باشووری كوردستان ئاشكرا دەكات

پەكەكە دوای 26 ساڵ نهێییەكانی شەڕی 1992ی یەكێتی و پارتی و توركیا دژی گەریلاكان لە باشووری كوردستان ئاشكرا دەكات

پەكەكە دوای 26 ساڵ نهێییەكانی شەڕی 1992ی یەكێتی و پارتی و توركیا دژی گەریلاكان لە باشووری كوردستان ئاشكرا دەكات

 خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی كۆمیتەی بەڕێوەبەری پەكەكە لە وتووێژێكدا ئاماژە بە ئۆپەراسیۆنی دەستپێكی سوپای توركیا لە ئایاری ١٩٨٣ دەكات و دەڵێت: ئۆپەراسیۆنەكە بەهۆی ترسی گەڕانەوەی گەریلا و شەڕ لەگەڵ قاچاخچییەكان ئەنجامدرا.

دووران كاڵكان ڕایگەیاند: دەوڵەتی توركیا بۆ ئەوەی ڕێگری لەمە بكات، ویستی پەدەكە لەسەر سنوور هەبێت و وا بكات كە سەربازانی توركیا بەتەواوی باڵادەست بن بەسەر سنووردا. هەر بۆیە هێرشی دەستپێك لە دۆڵی كۆماتا، چەمی خابوور، لە یەكماڵ-ەوە هەتا هەرێمی ڕۆژهەڵاتی چەمی خابوور-ی باكووری دۆڵی زەندوورا ئەنجامدرا.

دەشڵێت «لە هەرێمێكی دەستنیشانكراو جموجۆڵیان كرد و هاتن هەتا ئەو شوێنەی ئێمە بنكەمان لێ دادەمەزراند. ئێمە لەوێ ڕۆیشتبووین، بەڵام لە كاتی ئۆپەراسیۆندا هەڤاڵانی ئێمە لە مەیدانەكە بوون. هەروەها نزیك نەبوونەوە لە هێزەكانی پەدەكە لەسەر سنوور. ئۆپەراسیۆن بەتەواوی نەگەیشتە ئەو شوێنەی كە هەڤاڵانی ئێمەی لێ بوون. ئەوەندەی لە ڕاگەیاندندا بڵاوكرایەوە، بە ڕووبەری ٥ كم سنووریان تێپەڕاندبوو. بۆ ماوەیەكی كورت بوو و دواتر كشابوونەوە.»

كاڵكان هێمای بۆ ئەوە كرد كە بەم ئۆپەراسیۆنە ویستیان بنكەكانی پەدەكە (پارتی دیموكراتی كوردستان) لەسەر سنوور هەبن، كۆنتڕۆڵی سنوور بخەنە دەستی سەربازانی توركیا و بەم شێوەیە نەهێڵن كە گەریلاكانی پەكەكە دەربازی باكوور بن. هێرشێكی لۆكاڵ بوو، لە هەرێمێكی تەنگ بوو؛ لە گوندی یەكماڵ هەتا ڕۆژهەڵاتی دۆڵی خابوور.

دووران كاڵكان دەستنیشانی كرد كە ئۆپەراسیۆن و هێرشەكانی داگیركاری لە ساڵانی ١٩٨٠دا بەشێوەی هاتن و گەڕانەوە لەسەر سنوور بوو.«لە ڕاستیدا بۆ ڕێگریكردن لە جموجۆڵی گەریلا بوو. لە ساڵانی ١٩٩٠دا ئەم دۆخە گۆڕا. ساڵانی ٨٠ تیمەكانی گەریلا دەستە بە دەستە لە سنوورەوە تێدەپەڕین. بەڵام دەستپێكی سالانی ١٩٩٠، گەریلا لە دیوی باشوور، لە حەفتانین هەتا خواكورك بنكەی دامەزراند، بڕیارگەی دروستكرد و لێی جێگیر بوو. ئەو شوێنەی كردە خەباتگە. لەسەر ئەم بنەمایە هەوڵی دا بۆتان - بادینان بكاتە هەرێمی ڕزگاركراو.»

كاڵكان هێمای بۆ ئەوە كرد لەگەڵ ئەوەدا، بارودۆخێكی جیاواز هاتۆتە ئاراوە و لە چالاكیی تاكتیكیی ڕۆژانە واوەتر، ئیدی بناغەیەك بۆ هەڵمەتی ستراتیژیی گەریلا ئافرێنرا.

ئەندامی كۆمیتەی بەڕێوەبەریی پەكەكە دووران كاڵكان بەبیری خستەوە كە فەرماندارەتیی گشتیی سوپای توركیا ئەو كاتە ئەم جێگیربوونە و بارەگاكانی گەریلای وەك بارودۆخێكی ستراتیژیی هەڵسەنگاند.
«چالاكییەكانی گەریلا لە باكوور كە لەسەر بنەمای ئەم جێگیربوونە كران، بە هەنگاوی ستراتیژییان ناوبرد. بۆ نموونە؛ كاتێك لێكۆڵینەوە لە هەڵسەنگاندنەكانی دۆغان گورەش بكرێت، ئەمە بە ئاسانی دەبینرێت. هەڵكوتانەسەر سەربازگەكانی شەمزینان، چەلێ، قلابان و شرناخی، لە چوارچێوەی هێرشی ستراتیژیدا هەڵسەنگاند. لە ساڵانی ٩١-٩٢ لە دژی سەربازگەكانی ئەم هەرێمانە هەڵكوتانەسەر و چالاكیی بەرفرەوان ئەنجامدران. هەندێك سەربازگە بەتەواوی تێكدران و كەوتنە دەستی گەریلا. چالاكییەكانی گەریلا لە ساڵی ٩١ لە دژی سەربازگەكان، زۆر سەركەوتوو بوون.»

دووران كاڵكان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە فەرماندارەتیی سوپای توركیای داگیركەر بۆ ئەوەی بناغەی ستراتیژیی هێرشەكان نەهێڵێت، پلانی ئۆپەراسیۆنی هێرشی ستراتیژیی دژەشۆڕشگێڕی دانا.

كاڵكان دەستنیشانی كرد "كە لەم چوارچێوەیەدا، لە تشرینی یەكەمی ١٩٩٢ بەدواوە، لەسەر بنەمای ڕێككەوتنی توركیا-ئەمەریكا-پەدەكە-یەنەكە ئۆپەراسیۆنێكی بەرفرەوانی داگیركاری دەستپێكرد  كە لە مێژووی پەكەكەدا ناوی «شەڕی باشوور»ی لێ نراوە. بەتایبەتی لە لای خواكورك، حەفتانین و زاپ، لە باشوور هێزەكانی پەدەكە و لە باكووریش هێزەكانی توركیا بەهاوبەشی بۆ ئەوەی بڕیارگەكانی گەریلا لەناوببەن، دەستیان بە هێرشێكی ستراتیژی كرد. حكوومەتی باشوور كوردستان دامەزرا، بۆ ئەوەی لە باشوورەوە پشتگیریی ئەم هێرشە بكرێت. دەوڵەتی توركیا لەسەر ئەم بنەمایە دانی بەو حكوومەتەدا نا. ئێستا ئەردۆغان دەڵێت «قبووڵكردنی ئەمە، هەڵەیەكی مێژوویی بوو». بەڵام حكوومەتی ئەو كاتە هیچ چارەیەكی دیكەی لە دژی گەریلا نەدۆزیبووەوە".

«دەوڵەتی توركیا لەبەر خۆشەویستی بۆ كوردان‌ دانی بە حكوومەتی هەولێردا نەناوە، بەڵكو بۆ ئەوە دانی پێدا نا كە بتوانێك پەكەكه تێكبشكێنێت و هێرشی ستراتیژی بكات. بۆ ئەوەی بتوانێت سوود لە هێزەكانی پەدەكه (پارتی دیموكراتی كوردستان)‌ و یەنەكە (یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان) وەربگرێت و بەشدارییان پێبكات لە هێرشی سەربازی، ئەمەی كرد.»

دووران كاڵكان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە ئەگەر ئەمە ڕووینەدایە و هێزەكانی پەدەكە و یەنەكە بەشدارییان لە هێرشەسەربازییەكاندا نەكردایە، دەوڵەتی توركیا نەیدەتوانی لە هێرشەسەربازییەكاندا كاریگەری هەبێت.

ئەندامی كۆمیتەی بەرێوەبەری پەكەكە دووران كاڵكان سەرنجی ڕاكێشایە سەر ڕۆڵی ویلایەتەیەكگرتووەكانی ئەمەریكا لەم هێرشانەدا "ئەم هێرشە بە پێشەنگایەتیی ئەمەریكا ئەنجامدرا. ئەو لایەنەی كە كۆماری توركیا و هێزەكانی پەدەكە و یەنەكەی لە ئاستی ڕێككەوتندا لە دژی پەكەكە گەیاندە یەك، لە توركیا زیاتر ئەمەریكا بوو. لە بارودۆخێكی وەها دا، ئۆپەراسیۆنی «چەكیچ گوچ» كە ساڵی ١٩٩١ ڕێكخرا، جێبەجێ كرا".

كاڵكان ڕایگەیان "ئەو هێرشانەی دەوڵەتی توركیا كە لە دوای ساڵی ١٩٩١ لە دژی باشووری كوردستان ئەنجامدران، لە چوارچێوەی بڕیار و پلانسازی ئۆپەراسیۆنی «چەكیچ گوچ» بەڕێوەچوون. گوتیشی: ئەمە بە پێشەنگایەتی ئەمەریكا بوو. لە پشت ئەمەوە بڕیاری ئەمەریكا هەیە. لە دوای ئۆپەراسیۆنی «چەكیچ گوچ» نەیهێشت هێزەكانی سەدام بگەنە باكووری خاڵی ٣٦، پەدەكە و یەنەكەیان هێنایە باشووری كوردستان. ڕێككەوتن. حكوومەتی هەولێر بەم دڵنیاییە دامەزرا. ئەگەر دڵنیاییەكی بەم شێوەیە نەبووایە، نەدەتوانرا حكوومەتێكی وەها دابمەزرێنرێت. پەدەكە و یەنەكە نەیاندەتوانی هەنگاوێكی وەها بنێن. حكوومەتی ناوبراو لەسەر بنەمای ئۆپەراسیۆنی «چەكیچ گوچ» دامەزرا".

«بەم شێوەیە لە هەولێر حكوومەت دامەزرا، هەڵبژاردنیان بە پەدەكە و یەنەكە كرد، ئەوانیان كردە حكوومڕان. هەر وەك چۆن ڕێگە بە سوپای توركیا درا كە لە ئاسمان و زەوییەوە هێرش بكات، فەرمانیش بە پەدەكە و یەنەكە درا كە پەیوەندی و ڕێككەوتن لەگەڵ سوپای توركیا بكەن. لەسەر ئەم بنەمایە ڕێككەوتن. دەوڵەتی توركیا دانی بە حكوومەتی هەولێردا نا، حكوومەتی هەولێریش ڕازی بوو كە لە دژی پەكەكە بە هەموو شێوەیە پشتگیریی هێرشەكانی دەوڵەتی توركیا بكات.»

دووران كاڵكان دەستنیشانی كرد "كە تاكەئامانجی ئەم پەیوەندی و ڕێككەوتنە سیاسی-سەربازییە ئەوە بوو كە نەهێڵن پەكەكە بچێتە باشووری كوردستان. گوتیشی: دەوڵەتی توركیا لە ساڵی ١٩٩١ بەدواوە بەو مافەی كە «ئۆپەراسیۆنی چەكیچ گوچ» پێیدا، بە دڵ و هێزی خۆی لە باشووری كوردستان دەستی بە ئۆپەراسیۆن كرد و زیاتر خۆی خزاندە نێو خاكی باشووری كوردستان".

كاڵكان ڕایگەیاند، هێرشەكەیان بۆ لەناوبردنی گەریلاكانی پەكەكە دەستپێكرد، بەڵام بەهۆی ئەوەی نەیانتوانی سەركەوتوو بن، ئینجا دەستیان بە جێگیربوون لە باشوور كرد.

«بەم شێوەیە پڕۆسەی داگیركردنی باشووری كوردستان هەنگاو بە هەنگاو دەستیپێكرد. لە بارودۆخێكی وەهادا ئەو ئۆپەراسیۆنە بەرفرەوانە كە ئێمە پێی دەڵێین [شەڕی باشوور] لە تشرینی یەكەمی ١٩٩٢ دەستیپێكرد. ئۆپەراسیۆنەكە لە چوارچێوەی پلانسازیی ناتۆ-دا بەڕێوەچوو. لە ڕاستیدا، داگیركردنی باشووری كوردستان ئەو كاتە دەستیپێكرد. سوپای توركیا كشایەوە، بەڵام هێزە هەواڵگرییەكان و هێزەتایبەتەكانی خۆی لە هەرێمەكانی ژێر كۆنتڕۆڵی پەدەكە هێشتەوە.»

لە درێژەی هەڵسەنگاندنەكەیدا دووران كاڵكان دەستنیشانی كرد كە لە دوای ئۆپەراسیۆنی ١٩٩٥، لە ئۆپەراسیۆنی ساڵی ١٩٩٧دا تانكەكانی توركیا چوونە هەموو شارەكانی بادینان.

«هەتا دیانا (سۆران) چوون، گەیشتنە هەولێر، لەوێش تانكەكانی خۆیان بردە قەسرێ و حاجی ئۆمەران. ئەو تانكانەی كە ساڵی ١٩٩٢ تەنیا چوونە نێو حەفتانین، ساڵی ١٩٩٧ تا هەولێر، دیانا و هەموو هەرێمەكانی باشووری كوردستان چوون. چەندین مانگ لە شارۆچكەكانی كوردستان جێگیر بوون، پشكنینی ڕێگەیان خستە ژێر دەستی خۆیان. لەبەرئەوە ئێستا لە زۆر شار یەكینەی تانكەكانی دەوڵەتی توركیا هەن. نەك تەنیا لە بامەڕنێ، لە شیلادزێ، سوودی و ئامێدی-ش هەن. لە زۆر شوێنی دهۆك و زاخۆ یەكینەی تانك و تۆپەكانی ئەوان هەن.»
   
سەرچاوە/ ANF

28/05/2018
3506 جار بینراوە‌‌


Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2016 Xelk. all rights reserved